LM. Phanxicô Xaviê Ngô Tôn Huấn
Nguyệt San Dấn Thân số 7 tháng 12 vừa qua
có đăng một bài dưới nhan đề “Hội Chứng Quyền Lực Trong Giáo Hội” của tác giả Vơ
Lư.Đọc qua bài này, tôi nhận thấy tác giả đă có công nghiên cứu và can đảm tŕnh
bày một vấn đề khá tế nhị về những tương quan giữa Hàng giáo sĩ và giáo dân
Việtnam từ trong quá khứ đến hiện tại.
Về nhiều ư kiến của tác giả nêu ra trong
bài này , tôi chưa thể góp ư lúc này v́ thời gian chưa cho phép. Tôi chỉ muốn
góp ư ngay với tác giả về điều được nêu ra dưới tiêu đề 4.3 “Danh xưng cha con
giữa linh mục và giáo dân”.
Để tiện cho độc giả được theo dơi, tôi xin
trích nguyên văn đoạn trên của tác giả như sau: “ Những từ xưng hô Cha, Đức Cha,
Đức Thánh Cha để chỉ linh mục, Giám Mục,và Giáo hoàng không có nguồn gốc Kinh
Thánh hay truyền thống các Tông Đồ và Giáo Phụ.Chẳng những thế,chúng c̣n gây
nhiều bối rối cho chúng ta mỗi khi đọc đoạn Phúc âm sau : “Phần anh em th́ đừng
để ai gọi ḿnh là “rapbi” v́ anh em chỉ có một Thầy,c̣n tất cả anh em là anh em
với nhau . Anh em cũng đừng gọi ai dưới đất là Cha của anh em v́ anh em chỉ có
một Cha trên trời ”(Mt 23:8-9).Trong 2000 năm lịch sử của Giáo Hội th́ hơn 1000
năm đầu không có một dấu vết nào của lối xưng hô này.Riêng tại Việtnam ,việc gọi
linh mục là Cha cũng mới xuất hiện gần đây,tại Hànội được ghi nhận vào năm 1924,
trong khi Tin Mừng được rao giảng hơn 400 năm,vào khoảng năm 1533 dưới thời nhà
Lê..”( trang 42)
……. Ở phần tiếp trang 43, tác giả viết:
“Lối xưng hô cha-con giữa linh mục và giáo dân chỉ là quy ước ,xuất phát từ một
giai đoạn lịch sử đặc thù . Nay thời thế đă đổi,tâm lư con người cũng khác ,lối
xưng hô này cũng nên được xét lại…”
Là một linh mục trung thành với mọi giáó lư
chân chính của Giáo Hội, tôi thấy cần phải lên tiếng về những ư kiến được trích
dẫn trên đây của tác giả Vơ Lư để rộng đường dư luận và nhất là để đánh tan
những ngộ nhận, hiểu lầm về vấn đề được nêu ra.
Trước hết ,tôi xin khẳng định ngay là danh
xưng “Cha” dành cho các linh mục Công Giáo không phải là một “quy ước xuất phát
từ một giai đoạn lịch sử đặc thù” như Tác giả Vơ Lư đă tưởng tượng,. Và cũng
không phải danh xưng này “ chỉ mới xuất hiện gần đây tại Hànội được ghi
nhận vào năm 1924 ,” như tác giả đă vơ đoán . Phải nói : danh xưng này đă được
Giáo Hội cho phép dùng từ lâu trong mọi ngôn ngữ nơi có người tin và sống Đạo
Công Giáo của Chúa Kitô. Thí dụ, người Pháp cũng gọi các linh mục là Pere,(Cha)
. Người Anh Mỹ, gọi Father, người Ư và Tây Ban Nha gọi Padre .v.v Nhưng v́ trong
những ngôn ngữ này chỉ có cặp Đại danh từ nhân xưng ( personal pronouns) I-You;
Je-Tu/Vous ,; Yo/Tu-Usted/… được dùng để đối thoại trong gia đ́nh giữa cha mẹ,
con cái, vợ chồng, anh chi em, bạn bè, và ngay cả để cầu nguyện với Chúa nữa.Khi
người Pháp nói “ Mon Pere” với một linh mục, nhưng vẫn dùng cặp đại từ” “Je/Vous
” để nói chuyện tiếp với linh mục đó,v́ họ không có lối xưng hô Pere/Fils
(cha-con) như người Việt nam.Người Anh, Mỹ, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, và Ư cũng
vậy. Nên họ không có vấn đề ǵ với cách xưng hô này, mặc dù họ vẫn gọi linh mục
là Cha khi chào hỏi và mở đầu câu chuyện.. Người Việtnam chúng ta th́ trái
lại,v́ nét đặc thù và phong phú của tiếng Việt trong cách xưng hô..
Trong gia đ́nh, con cái luôn thưa với cha
mẹ bằng tương quan Cha-con./ Me-con/ luôn ợ xưng “con hoặc cháu. ,” khi nói
chuyện với ông bà. Con cái mà nói “tôi, tao” với Cha mẹ, hay Ông bà th́ kể như
thuộc thành phần thiếu giáo dục, đáng được sửa sai. Khi cầu nguyện, người Công
giáo Việtnam luôn kính cẩn thưa “Lậy Chúa ,con xin ”… và tuyệt đối không cảm
thông được cách gọi Chúa là “Tu,/Toi” như trong Pháp ngữ hoặc Thou/You trong Anh
ngữ trong khi người Pháp hay Mỹ cảm thấy rất thoải mái và tự nhiên khi xưng hô
như vậy với Chúa v́ đó là ngôn ngữ của họ. Đây là những nét đặc thù về văn hóa
và ngôn ngữ của mỗi dân tộc.
Trở lại lư do tại sao Giáo Hội phép gọi
linh mục là “Cha”, một trong những điều gây chia rẽ giữa Giáo Hội Công Giáo và
anh em Tin Lành, một điều khiến tác giả Vơ Lư phải lên tiếng đặt lại vấn đề.Tôi
phải nói thêm một lần nữa là Giáo Hội cho phép gọi như vậy trong mọi ngôn ngữ từ
lâu rồi chứ không phải là sản phẩm của riêng người công giáo Việtnam,nạn nhân
của cái gọi là “Hội Chứng Quyền lực” một đề tài tôi xin được góp ư trong dịp
khác.
Tác giả Vơ Lư nêu Phúc Âm Thánh Matthêu
đoạn 23, câu 8-9 để chứng minh danh xưng “Cha” dành cho các linh mục Công giáo
là “không có nguồn gốc Kinh Thánh hay truyền thống các Tông đồ và Giáo Phụ ,”.
Anh em Tin Lành cho đến nay cũng trích dẫn đoạn Tin Mừng trên để chỉ trích Giáo
Hội Công Giáo là “rối đạo,lạc giáo=heretic). Sự thật có phải vậy không ?? ? Có
lẽ anh em Tin Lành và tác giả Vơ Lư đă đọc và hiểu và câu Kinh Thánh trên theo
nghĩa ngữ học (semantic) của từ ngữ được dùng thay v́ đi sâu vào tâm thức làm
nền cho toàn bộ ư nghĩa sâu xa của lời Chúa Giêsu nói khi ấy.Thực ra , Chúa muốn
chỉ trích những người Biệt Phái Pharisi về thói chuộng hư danh, khoe khoang và
hăm hỉnh của họ, v́ họ là những người thích được xưng tụng bằng cha bằng thầy (Rabbi),thích
ngồi chổ danh dự nơi hội đường, thích được chào đón nơi công cộng, thích khoe
khoang về thành tích đạo đức thay v́ thực sự sống và thực hành những ǵ là cốt
lơi của Lề Luật, của Đạo giáo.V́ thế, câu nói trên của Chúa Giêsu hoàn toàn áp
dụng cho hạng người này với năo trạng đó và không mang nôi dung như anh em Tin
Lành đă khai thác sai lạc để đả kích Giáo Hội Công Giáo. Vậy tại sao Giáo Hội
cho phép gọi linh mục là “Cha= Pater, PÀere, Father. Padre,,..” ? Để trả lời cho
hỏi này ,chúng ta hăy đọcÔ câu Kinh Thánh sau đây trích trong Thư 1Côrintô của
Thánh Phaolô :“ Thật thế, cho dầu anh em có ngàn vạn giám thị trong Đức Kitô,
anh em cũng không có nhiều cha đâu,bởi v́ trong Đức Kitô Giêsu,nhờ Tin Mừng,
chính tôi đă sinh ra anh em” (1Cor 4:15) . Chính v́ lư do này mà Thánh Phaolô đă
gọi Timôthê , một môn đệ của ngài , là “người con tôi đă sinh ra trong Đức tin”
(1Tim 1:2). Nói khác đi, theo Thánh Phaolô, qua việc rao giảng Tin Mừng và làm
Phép Rửa, Giáo Hội sinh con cho Chúa Kitô.. Giám mục, Linh mục , qua Thánh Chức,
được trao Sứ Vụ rao giảng Tin Mừng , thánh hóa và cai trị của Chúa Kitô.Qua Sứ
Vụ này , các ngài “sinh con” cho Chúa như Thánh Phao lô đă dạy. Đây là chức vụ
“người cha tinh thần = Spiritual Fatherhood) của người thi hành Sứ Vụ (Ministry
)ỳ của Chúa Giêsu Kitô. Danh xưng “Cha” ở đây có nguồn gốc Kinh Thánh và Tông Đồ
và không hề xúc phạm đến việc tôn vinh Chúa là CHA duy nhất , Đấng tạo dựng mọi
loài, mọi vật hữu h́nh và vô h́nh.
Danh xưng này chỉ nói lên trọng trách của
người Tông đồ được sai đi như những đại diện chính thức của Chúa Giêsu : “Ai
nghe anh em là nghe Thầy; và ai khước từ anh em là khước từ Thầy; mà ai khước từ
Thầy là khước từ Đấng đă sai Thầy” (Lc 10:16).
Rơ ràng Chúa Giêsu đồng hóa ḿnh với những
người đại diện cho Chúa để tiếp tục thi hành Sứ Vụ của Người trong trần thế.
Linh mục là người được gọi và sai đi để
rao giảng Tin Mừng Cứu Độ để mang nhiều
linh hồn về cho Chúa.Gọi linh mục là “Cha” để nhấn mạnh sứ mạng “sinh con “ cho
Chúa qua sứ vụ rao giảng và làm phép Rửa để tái sinh con người qua nước và Thánh
Thần, nhờ đó con người được ơn làm nghĩa tử của Thiên Chúa và được quyền gọi
Chúa là Cha(Abba).Đó là tất cả ư nghĩa sâu xa của sứ vụ “sinh con” cho Chúa theo
Thánh Phaolô Tông Đồ.Vậy vai tṛ “người cha thiêng liêng” của linh mục được hiểu
trong tinh thần này ,nhằm đề cao trách nhiệm ợ đại diện , thay mặt Chúa Giêsu để
giảng dạy và thánh hóa chứ không nhằm mục đích tôn sùng cá nhân ( cult of
personality) hay phạm thượng (blasphemy) cần được thay đổi như có người đ̣i hỏi..
Phải gọi linh mục là Cha v́ căn bản đức tin đó chứ không phải v́ “ quy ước xuất
phát từ một gian đoạn lịch sử đặc thù…khi mà uy quyền của Giáo hội lên đến tột
đỉnh…” như tác giả Vơ Lư đă nhận xét sai lầm. Sở dĩ gọi Cha, xưng con như người
Công giáo Việtnam đă và đang áp dụng khi tiếp xúc với các linh mục là v́ nét đặc
thù của ngôn ngữ và văn hóa Việt nam như tôi đă phân tích ở đoạn trên đây.. Nếu
trong gia đ́nh Việtnam mà con cái luôn phải xưng hô cha-con/ mẹ- con/ Ông,/bà-cháu…
không thể nói tôi/ tao với cha mẹ .ông bà, chú bác… th́ gọi linh mục là Cha rồi
xưng “tôi” có phù hợp với văn hóa Việtnam hay không ???
Dĩ nhiên về phần linh mục, khi được giáo
dân xưng hô “Cha/con” linh mục phải hiểu đó là điều nhắc nhở ḿnh đến vai tṛ và
sứ mạng được lănh nhận qua Thánh Chức, và tuyệt nhiên đây không phải là một ưu
quyền được ban cho trong khuôn khổ “Hội Chứng quyền lực” một nhăn hiệu mới phát
minh để đả kích Giáo Hội. Tuy được giáo dân gọi là Cha,nhưng không linh mục nào
lại lố bịch lên Ṭa giảng xưng “cha’ với giáo dân và gọi mọi người là con như
trong gia đ́nh. Thực tế ,có một số linh mục lớn tuổi đă tự xưng “cha’ khi nói
chuyện với nhửng người trẻ đáng tuổi con cháu ḿnh, c̣n đại đa số linh mục đều
dùng chữ “tôi” hay “chúng tôi” khi nói chuyện với giáo dân dù được người đối
diện gọi ḿnh là cha.Cũng có nhiều linh mục trẻ đă xưng “con” hoặc “ cháu” khi
nói chuyện với những người lớn tuổi hơn ḿnh. Điều này chứng tỏ linh mục không
tự măn khi được gọi là Cha,và hơn thế nữa, c̣n chứng tỏ ḿnh biết cư xử phù hợp
với tinh thần văn hóa Việtnam.Tất cả mọi linh mục đều coi giáo dân là “anh chị
em” trong Chúa,và luôn hành xử như vậy khi giảng dạy cũng như khi tiếp xúc với
giáo dân, mặc dù đều ư thức rơ về vai tṛ “người Cha thiêng liêng ” của ḿnh qua
việc thi hành sứ vụ Tư tế phẩm trật (ministerial priesthood) trong Giáo Hội.
Tóm lại, gọi linh mục là Cha là một truyền
thống có từ lâu trong Giáo Hội thuộc mọi ngôn ngữ.; và có từ đầu khi Đạo Công
Giáo được rao giảng ở Việtnam chứ không phải “ mới xuất hiện gần đây , tại Hànội
được ghi nhận vào năm 1924…” như tác giả Vơ Lư đă viết . Có chăng là hiện tượng
quá “thần thánh hóa” linh mục của giáo dân một thời trong gian đoạn phát triển
c̣n được ghi nhận qua cách xưng tụng như “con xin phép lậy Cha” của nhiều người
trong quá khứ. Nhưng gọi linh mục là Cha là điều Giáo Hội dạy và cho phép v́ sứ
vụ của người “sinh con” cho Chúa như Thánh Phaolô Tông Đồ đă dạy.Đây không phải
là “sản phẩm” của một trào lưu phong kiến nào trong Giáo hội như có người lầm
tưởng và diễn giải sai lầm với dụng ư chỉ trích Giáo Hội Công giáo .Người Công
Giáo trưởng thành không những ư thức rơ mà c̣n hoan hỉ chấp hành những ǵ Giáo
Hội dạy thay mặt Chúa KiTô.Giáo Hội không phải là một cơ chế chính trị đ̣i hỏi
phải thích nghi với trào lưu của thời đại ,với uớc muốn của con người.Giáo Hội
là Thân Thể Nhiệm Mầu (Mystical Body) của Chúa Kitô có mặt và hoạt động trong
trần gian với Sứ mạng hoàn toàn siêu nhiên.Muốn hiệp thông với Giáo Hội trong Sứ
mạng này đ̣i hỏi người tín hữu phải có Đức Tin trưởng thành. Không có đức tin
này th́ không thể chấp nhận những giáo lư và tín lư của Giáo Hội được,v́ những
chân lư này luôn mâu thuẫn với những đ̣i hỏi và mong đợi của xă hội,của thời đại,
như giáo lư về hôn nhân, về bảo vệ sự sống, không truyền chức linh mục cho nữ
giới, luật độc thân của linh mục .. v.v Gọi linh mục là “Cha” cũng là một truyền
thống có căn bản đức tin của Giáo Hội mà người Công Giáo trưởng thành không nên
thắc mắc ,đặt vấn đề đúng sai. Tôi không cố chấp bênh vực v́ tôi là linh mục.
Tôi chỉ muốn bênh vực điều phù hợp với đức tin,với giáo lư chân chính của Giáo
Hội mà thôi.